Geschiedenis van ICOMOS

Het Charter van Venetië stelde internationale richtlijnen vast voor het behouden en restaureren van historische gebouwen. Het is opgesteld door professionals op het gebied van erfgoedzorg en bevat een reeks principes die een internationaal kader bieden voor de instandhouding en restauratie van cultureel erfgoed.

Het Charter, officieel getiteld het Internationaal Restauratiehandvest, werd aangenomen als de eerste resolutie van het Tweede Internationaal Congres van Architecten en Technici voor Historische Monumenten in Venetië, op 31 mei 1964. Tijdens hetzelfde congres riep de tweede resolutie, op initiatief van UNESCO, op tot de oprichting van een Internationale Raad voor Monumenten en Landschappen, waarmee de weg werd vrijgemaakt voor de oprichting van ICOMOS.

Voorafgaand aan het Charter van Venetië bestond er geen gespecialiseerde organisatie of set internationaal overeengekomen richtlijnen voor de conservering en restauratie van gebouwd cultureel erfgoed, afgezien van de conclusies van de conferentie die in 1931 in Athene werd georganiseerd door het Internationaal Museumbureau.

Na de verwoestingen van de Tweede Wereldoorlog werd het belang van het behouden en restaureren van erfgoed nog dringender gevoeld. Daarom sponsorde UNESCO het Eerste Internationaal Congres van Architecten en Technici over Historische Monumenten, gehouden in Parijs in mei 1957, dat aanbeval dat alle landen organisaties zouden oprichten voor de bescherming van historische gebouwen, indien die nog niet bestonden. Het congres eindigde met de uitnodiging van Guglielmo De Angelis d’Ossat om het tweede congres in 1964 in Venetië te houden.

Lees het Charter van Venetië.

De General Assembly in Warschau, gehouden op 22 juni 1965, staat bekend als een constituerende vergadering omdat het doel ervan was de vereniging van specialisten te constitueren waar de tweede resolutie van het Congres van Venetië (1964) om had gevraagd. De constituerende vergadering stelde de eerste statuten van ICOMOS vast, waaronder de naam, doelstelling en het lidmaatschap, die alle bij stemming werden aangenomen.

Een van de belangrijke rollen van ICOMOS is de samenwerking met UNESCO. ICOMOS hielp UNESCO bij het opstellen van het Verdrag inzake de bescherming van het cultureel en natuurlijk werelderfgoed. Dit verdrag, aangenomen in 1972, noemt ICOMOS als adviserende instantie. Centraal in het verdrag stond de totstandkoming van een Werelderfgoedlijst om erfgoed van “uitzonderlijke universele waarde” te erkennen. ICOMOS ondersteunt de uitvoering van de bepalingen van het verdrag voor de bescherming van cultureel erfgoed, onder meer door nominaties voor Werelderfgoedstatus te evalueren.

Historisch gezien werden vraagstukken rond het architectonisch erfgoed tot het einde van de 19e eeuw slechts op nationaal niveau bekeken.

Een gevolg van de Eerste Wereldoorlog was de opkomst van wat nu Cultureel Internationalisme wordt genoemd, met als belangrijk voorbeeld de oprichting van de Volkenbond. In het interbellum leidde een groeiend wereldwijd bewustzijn onder specialisten tot de Frst International Congress of Architects and Technicians of Historic Monuments (1931), waarvan de conclusies een eerste poging vormden om internationale conserveringsprincipes overeen te komen. Na de Tweede Wereldoorlog werd de Volkenbond omgevormd tot de Verenigde Naties, vergezeld door de oprichting van UNESCO, dat vervolgens zou bijdragen aan de totstandkoming van ICOMOS.

De vereniging ICOMOS Nederland werd formeel opgericht op 1 juni 1998.

ICOMOS Nederland staat aan de wieg van onder meer het internationaal wetenschappelijk comité voor gebrandschilderd glas en heeft de afgelopen jaren de aanzet gegeven voor een internationaal wetenschappelijk comité voor water en erfgoed, inmiddels doorontwikkeld tot het ISC Water and Heritage.

Voormalig voorzitters

• Drs. Jan Jesserun (1986-1990)
• Drs. Jan M. Hengeveld (1990-1998)
• Prof. dr. Ir. Frits.W. van Voorden (1998-2002)
• Prof. Dr. Koen Ottenheym (2002-2011)
• Jhr. Ir. Diederik Six (2011-2016)
• Jhr. Drs. Robert Quarles van Ufford (2016-2020)
• Dr. Charlotte van Emstede (2020-2023)

Ere Leden

• 2020 Henk van Schaik
• 2017 Leo van Nispen tot Sevenaer (postuum)†
• 2014 Carlos Scheltema †
• 2003 CL Temminck Groll †
• 1999 Jan Jessurun †