Afbeelding
Terugblik op de lezing van 8 april
Op 8 april organiseerde ICOMOS Nederland een inspirerende en goedbezochte lezingenavond rond het thema Structuralisme onder druk. Centraal stond het voormalige ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SoZa) in Den Haag, een iconisch ontwerp van Herman Hertzberger uit 1979 dat momenteel wordt bedreigd door (gedeeltelijke) sloop.
Anneke de Gouw – Erfgoed onder druk
De eerste lezing werd verzorgd door Anneke de Gouw (Erfgoedvereniging Heemschut), die het SoZa-gebouw positioneerde binnen de bredere ontwikkeling van de Nederlandse structuralistische architectuur. Aan de hand van ontwerpprincipes, historische context en de stedenbouwkundige inpassing liet zij zien hoe het gebouw een sleutelrol speelt binnen het oeuvre van Hertzberger en de naoorlogse architectuurgeschiedenis.
De Gouw ging daarnaast uitgebreid in op het huidige spanningsveld tussen erfgoedwaarden en ruimtelijke ontwikkelingsdruk. De casus van SoZa maakt volgens haar pijnlijk duidelijk hoe kwetsbaar jonger erfgoed nog altijd is, zeker wanneer formele beschermingsstatus ontbreekt. Ook de besluitvorming rondom mogelijke sloop en herontwikkeling werd kritisch belicht, waarbij vragen werden gesteld over transparantie, waardestelling en langetermijnvisie.
Ana Pereira Roders – Nieuwe perspectieven op erfgoedbescherming
Vervolgens nam Ana Pereira Roders (TU Delft) het woord, met een meer theoretische en toekomstgerichte benadering. In haar lezing introduceerde zij het concept van de “Rights of Buildings”, waarin zij pleit voor een fundamenteel andere manier van denken over erfgoed en de gebouwde omgeving.
Roders benadrukte dat het huidige systeem van erfgoedbescherming slechts een zeer klein percentage van het totale gebouwenbestand omvat, en daardoor onvoldoende recht doet aan de culturele en maatschappelijke waarde van veel (recent) erfgoed. Zij koppelde dit aan urgente thema’s zoals duurzaamheid en de klimaatcrisis: sloop en nieuwbouw brengen immers aanzienlijke milieukosten met zich mee, terwijl hergebruik en behoud juist bijdragen aan een meer circulaire benadering van de gebouwde omgeving.
Daarnaast ging zij in op internationale ontwikkelingen en beleidskaders, en de noodzaak om erfgoedbescherming beter te integreren in bredere maatschappelijke opgaven.
Een geslaagde avond
De lezingen en de daaropvolgende discussie maakten duidelijk dat de casus van het SoZa-gebouw niet op zichzelf staat. Het vormt een treffend voorbeeld van bredere uitdagingen in de omgang met naoorlogs erfgoed, waarin factoren zoals regelgeving, economische belangen en politieke afwegingen samenkomen.
De avond onderstreepte het belang van een hernieuwde waardering en bescherming van jonger erfgoed, evenals de noodzaak tot samenwerking tussen erfgoedorganisaties, beleidsmakers en ontwerpers. Wij kijken wij terug op een geslaagde avond die niet alleen inzicht bood, maar ook aanzette tot verdere reflectie en debat.