Workshop Immaterieel Erfgoed | ICOMOS Nederland

Tijdens deze avond duiken we in het brede onderwerp van immaterieel erfgoed. Deze bijzondere vorm van erfgoed, bestaande uit de tradities, rituelen, feesten en gewoonten die van generatie op generatie worden doorgegeven, staat de laatste jaren steeds meer in de belangstelling. In 2003 stelde UNESCO het Verdrag ter bescherming van het immaterieel cultureel erfgoed vast, waarvan de uitvoering in Nederland sinds 2012 wordt gecoördineerd door het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland (KIEN).

Immaterieel erfgoed is in wezen een vorm van levend erfgoed: het leeft en verandert mee met de tijd. Het uit zich in de kleding die we dragen, de feesten die we vieren, het eten dat we bereiden, de ambachten die we uitoefenen en de gebruiken die we koesteren. Het is diep geworteld in historische tradities, maar blijft voortdurend in beweging doordat het zich aanpast aan het heden en wordt doorgegeven aan toekomstige generaties.

Gedurende deze bijeenkomst maken we kennis met wat immaterieel erfgoed precies is, waarom het belangrijk is, en welke rol organisaties als ICOMOS en UNESCO hierin spelen. We verkennen het Nederlandse erfgoedlandschap en richten ons op de sporen die immateriële cultuur achterlaat, met name in de archeobotanie, en hoe deze in de loop der tijd veranderen.

Immaterieel erfgoed schuilt vaak in de kleinste alledaagse handelingen, zoals het bereiden van een eenvoudige stamppot. Daarom sluiten we de avond af met het gezamenlijk bereiden van een historische variant van stamppot, geserveerd met ambachtelijke rookworst, huisgemaakte mosterd van inheemse zaden, een historisch biertje en een passend dessert uit vervlogen tijden.

De sprekers tijdens deze avond zijn Carol Westrik (Westrik Consultancy en vicevoorzitter van ICOMOS Nederland), Frank Hemeltjen (KIEN - Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland), en Merit Hondelink (RUG - Rijksuniversiteit Groningen / RAAP).

Programma
17:30 Inloop met koffie en thee
18:00 Inleiding door Martijn Stoll
18:05 Lezing "De Ontwikkelingen op het Gebied van Immaterieel Erfgoed binnen ICOMOS en UNESCO" door Carol Westrik + vragen
18:20 Lezing "Immateriële Cultuur in Nederland" door Frank Hemeltjen + vragen
18:45 Lezing "Smaken uit het Verleden" door Merit Hondelink + vragen
19:15 Workshop historisch koken door Merit Hondelink
20:30 Gezamenlijke maaltijd
22:00 Afsluiting van de avond

De lezingen

De Ontwikkelingen op het Gebied van Immaterieel Erfgoed binnen ICOMOS en UNESCO - Carol Westrik
In deze lezing neemt Carol Westrik (vicevoorzitter van ICOMOS Nederland) ons mee in de ontwikkelingen binnen ICOMOS en UNESCO sinds de totstandkoming van het UNESCO-verdrag ter bescherming van het immaterieel cultureel erfgoed (2003). Ze gaat in op het ontstaan van het begrip immateriële cultuur, de noodzaak om dit erfgoed te beschermen, en de rol die ICOMOS en UNESCO daarbij spelen.

Immateriële Cultuur in Nederland - Frank Hemeltjen
In deze lezing neemt Frank Hemeltjen ons mee door de geschiedenis van het immaterieel erfgoed in Nederland. Hij vertelt over het ontstaan en de rol van het KIEN, en bespreekt de meest recente ontwikkelingen op het gebied van immaterieel erfgoed in Nederland. Momenteel staan er bijna vijfhonderd vormen van immaterieel erfgoed vermeld in de Inventaris en het Netwerk van het KIEN, en dat aantal groeit elk jaar verder.

Smaken uit het Verleden - Merit Hondelink
Wanneer we willen weten wat mensen vroeger aten, moeten we kijken naar ons afval: zowel keukenafval als consumptieafval (poep). Archeologen vinden beide afvalgroepen terug in beerputten. Ze maken dan ook dankbaar gebruik van de inhoud om te onderzoeken wat mensen vroeger aten. Dit archeologisch archief is echter incompleet door diverse processen, ook wel pré- en post-depositionele processen genoemd, die het archeologisch archief reduceren. Tijdens het voorbereiden, het koken, het eten en het uitscheiden gaat (plantaardige) informatie verloren doordat we restjes weggooien, eten bewerken tot het onherkenbaar is (verpulveren, klein snijden, kauwen en verteren), en na het deponeren ruimen micro-organismen de restjes op die ze kunnen.

Om deze beperkingen het hoofd te bieden, vormen kookboeken en –handschriften een welkome aanvulling. Hoewel bijna niemand kan beweren dat zijn of haar kookboeken een eerlijke weerspiegeling vormen van zijn of haar dieet, geeft het ons wel een indruk van wat er voorhanden was, welke smaken werden gecombineerd, en welke gerechten door de tijd heen gewenst waren. Ze bieden dus een overzicht van wat er voorhanden was en gegeten zou kunnen zijn

Door de resultaten van archeologisch, archeobotanisch en culinair-historisch onderzoek te combineren, is het mogelijk een meer compleet beeld te schetsen van wat men vroeger at. En de resultaten smaken naar meer!

De kookworkshop

Tijdens de kookworkshop bereiden we samen een historische variant van stamppot, geserveerd met ambachtelijke rookworst. Daarbij maken we zelf mosterd van inheemse mosterdzaden, en iedere deelnemer krijgt een zakje mosterd mee naar huis om het recept zelf opnieuw te kunnen maken.

De maaltijd wordt vergezeld door een historisch biertje.

Als afsluiting serveren we gesuikerd en gedroogd fruit met koffie en thee, om het historische plaatje helemaal compleet te maken.

De kookworkshop wordt verzorgd door archeobotanica Merit Hondelink.

Op aanvraag kan rekening worden gehouden met een vegetarische of veganistische optie. Geef dit aan bij de aanmelding (in het veld ‘eventuele opmerkingen’).

Over de sprekers

Carol Westrik

Carol Westrik is kunsthistorica en gespecialiseerd in cultuurlandschappen. Ze heeft een PhD in Post-war reconstruction and development/politics. Ze heeft haar eigen erfgoedadviesbureau (Westrik Consultancy), en meer dan 25 jaar ervaring met UNESCO-conventies, met een focus op de Werelderfgoedconventie. Ze is tevens vicevoorzitter van ICOMOS Nederland. Carol houdt zich momenteel bezig met Werelderfgoednominaties, maar ook met beleidsvraagstukken met betrekking tot werelderfgoed en duurzaam beheer, waaronder toerisme. Andere aspecten van haar werk omvatten het begeleiden van het proces om een UNESCO Global Geopark te worden, en de implementatie van de UNESCO Conventie voor het Immaterieel Cultureel Erfgoed uit 2003 in de praktijk.

Frank Hemeltjen

Frank Hemeltjen werkt als adviseur erfgoedzorg bij Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland (KIEN). Hij heeft een achtergrond in de beeldende kunst, met een specialisatie in kunst in de openbare ruimte. Jarenlang adviseerde hij gemeenten bij het ontwikkelen van cultuurbeleid op basis van lokale identiteit, waarin geschiedenis, monumenten en ruimtelijke kenmerken samenkomen.

Merit Hondelink

Merit Hondelink is archeobotanica. Ze is gespecialiseerd in de relatie tussen mensen en voedsel in het verleden. Ze doet promotieonderzoek aan de Rijksuniversiteit Groningen met als titel A taste of historic cookery: a reconstruction of the daily meal as prepared by common burghers of Early Modern Dutch cities, AD 1500-1850. In dit project combineert ze bio-archeologie, historische bronnen en culinaire geschiedenis om inzicht te krijgen in de voedselpraktijken van stedelingen in de vroegmoderne tijd. Naast haar promotieonderzoek is zij senior vakspecialist Paleobotanie bij RAAP. Haar brede interesse richt zich op voedselproductie, -bereiding, -consumptie en de omgang met voedselresten, en hoe deze praktijken door de tijd heen veranderden.

Praktische informatie

Kosten
Het programma (lezingen en kookworkshop) kost €25 per persoon.
ICOMOS leden, studenten, en cursisten/docenten van Taalhuis Amsterdam betalen €12,50.

Maximum aantal deelnemers
Gezien de beperkte grootte van de keuken zijn wij genoodzaakt het aantal deelnemers te beperken tot 25. Mocht het aantal aanmeldingen hoger zijn, dan hanteren wij een wachtlijst.

Let op: aanmeldingen of afmeldingen uiterlijk 48 uur voor aanvang.

Locatie
Taalhuis Amsterdam (Gerard Doustraat 220, Amsterdam).

Aanmelding

De aanmelding gaat via de website. Klik hier.

We hopen jullie te zien op vrijdag 28 november. Tot dan!

Over onze host Taalhuis Amsterdam

Taalhuis Amsterdam is een taalschool in het centrum van Amsterdam, gespecialiseerd in mediterrane talen. Je kunt er onder andere Italiaans, Grieks, Spaans, Catalaans, Farsi, Arabisch, Turks, Hebreeuws, Frans en Engels leren van ervaren docenten. Daarnaast bieden ze ook cursussen Nederlands als tweede taal (NT2) aan. De school is gevestigd in De Pijp, waar lessen in kleine groepen worden gegeven. Er is een uitgebreid cursusaanbod, zowel op locatie als online. Taalhuis organiseert bovendien boekenclubs, filmavonden, museumbezoeken en af en toe taalcursussen aan de Middellandse Zee, waar deelnemers hun kennis in de praktijk kunnen oefenen.